English

In this video we have talked about expansion of universe and on a unrelated manner, Schrödinger’s Cat. Also about the arguments against the deterministic description of the macro-reality.

Evrenin Temel Yasaları 4 – Genişleyen Evren – Schrondinger’in kedisi — AB Proje bu video
Evrenin genişlemesini bir balonun yüzeyinin genişlemesi gibi düşünebiliriz. Bu nedenle de balonon şişmemiş halinde birbirine yakın olan iki nokta balon şiştikçe birbirlerinden uzaklaşabilirler. O nedenle evrenin bizim içinde yaşadığımız 4 boyutlu halinin (uzay-zaman) aslında 5 boyutlu evrenin yüzeyi olduğuna dair öne sürülen fikirler de mevcut. Bunun sağladığı matematiksel kolaylıkların olmasının dışında fiziksel bir gerçekliğe tekabül edip etmediği konusundaysa henüz öne sürülebilmiş ikna edici bir deneysel çalışma bulunmamakta.

Bir diğer konumuzsa Schrödinger’in Kedisi. Radyoaktif bir sensöre bağlı bombayla aynı kutuya konulmuş olan bir kedinin yanındaki bombayı aktif hale getirmek için bir elektron gönderdiğimizi düşünelim. Elektron kendisi bir kuantum sistem olarak süperpozisyon halinde olabilir ancak sistemin bağlı olduğu kedinin fiziksel durumunu nasıl tasvir edebiliriz. Kutuyu açmadan önce kedi de bir süperpozisyon halinde diye düşünüp düşünmeme problemi Schrödinger’in Kedisinin özünü anlatır. Yani mikro düzeyde (parçacıklar düzeyinde) işleyen gerçekliğin neden makro düzeyde (büyük nesneler, insanlar, gezegenler) işleyen gerçeklikten farkına bir vurgu yapar ve bunu sorgulamaya davet eder.

Bu konular bizi deterministik-belirlenimci evren tasviriyle yüzleşmeye getirir. Ancak makro düzeyde dahi belirlenimci bir evren tasvirinin pratikte mümkün olmadığını bize kaos teorisi göstermiştir. Laplace’ın dediği şekliyle eğer şu anki koşulları ‘tam olarak’ biliyor olsaydık bir sonraki an ne olacağını tam olarak bilebilir miyiz? Kaos teorisi bize çok ufak (0.000000000001 gibi) farkların dahi yeteri kadar dinamik bir sistemde 3-5-100 gibi büyük farklara yol açabileceğini söyler. Ayrıca yine pratikte bilmekteyiz ki bir şeyi ‘tam olarak’ bilebilmemiz mümkün değildir çünkü ölçümlerimiz tamamen ölçüm cihazlarımızın kesinlik boyutlarıyla sınırlandırılmıştır. Dolayısıyla eğer elimizde bir cetvel varsa 1 nanometreyi ölçemeyiz. Tüm bunların dahası, fraktal kalkulus gibi alanlar aslında bizim matematiksel tasvirlerimiz için kullandığımız tam sayı polinom açılımlarının (birinci türev, ikinci türev…) da bize tüm hikayeyi anlatmıyor olabilme ihtimalini ortaya sürmüşlerdir. Bazı sistemlerde ‘yarımıncı türev’ gibi standart kalkulus açısından saçmalık olarak adlandırılabilecek matematiksel araç gereçler geliştirilmektedir. Mikrodüzeydeyse Heisenberg’in Belirsizlik İlkesi kendi başına belirlenimciliği boşa çıkarak bir işlev görür.

English

In this video we have talked about expansion of universe and on a unrelated manner, Schrödinger’s Cat. Also about the arguments against the deterministic description of the macro-reality.

Zeki Seskir

METU, Physics PhD and STPS MSc. candidate. Part-time blogger on düzensiz

Across the Universe AB projesinin en zor bölümü evrenimizle ilgili. Evrenin genişlemesi, geometrisi ve 5 boyutlu evren. Schrodinger’in kedisi konularında bilgilendirme

Projede takımlara verdiğimiz görev çok zorlu

Evrenbilimdeki son gelişmeler; Felsefeyi, bilimi, sosyolojiyi, dinleri ve günlük hayatı nasıl etkileyecek?

Kanala abone olmak için tıklayın; ➤ http://bit.ly/2jRGPGG

Across the Universe AB Projesi ➤ http://bit.ly/2lDQ7uc

Sosyal Medya ➤ Facebook Page http://bit.ly/2kfbZJ4

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu girin
Lütfen isminizi buraya girin